Kritik Ekstremite İskemisi Nedir, Neden Hızlı Değerlendirme Gerekir?
Kritik ekstremite iskemisi, periferik arter hastalığının en ileri evresidir. Bacağa giden kan akışı o kadar azalmıştır ki, dokular dinlenme halinde bile yeterli oksijen alamaz. Bu durum, bacağın korunabilmesi için zaman açısından hassas bir tablodur.
Belirtileri Nelerdir?
- İstirahatte, özellikle geceleri yatarken artan ve bacağı sarkıtmakla hafifleyen ayak ve parmak ağrısı
- İyileşmeyen yaralar veya ayak parmaklarında ülserler
- Ayakta soğukluk, solukluk veya morarma
- Doku kaybı (kangren) bulguları: parmaklarda kararma
Kimlerde Daha Sık Görülür?
- Uzun süreli sigara kullananlar
- Diyabet hastaları
- İleri yaştaki bireyler
- Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol veya böbrek yetmezliği olanlar
- Bilinen periferik arter hastalığı olup takip edilmeyenler
Neden Hızlı Değerlendirme Gerekir?
Kritik iskemide doku beslenmesi sınırdadır; yara iyileşemez ve enfeksiyon hızla ilerleyebilir. Zamanında dolaşımın yeniden sağlanması, bacağın korunma şansını belirleyen en önemli etkendir. Gecikme, doku kaybı ve bazen amputasyon ihtiyacıyla sonuçlanabilir.
Tanı
Nabız muayenesi, ayak bileği-kol tansiyon oranı ve doppler ultrasonografi ilk basamaktır. Tıkanıklığın yerini ve yaygınlığını belirlemek için BT anjiyografi veya anjiyografi yapılır; tedavi planı buna göre şekillenir.
Tedavi Seçenekleri
- Balon anjiyoplasti ve stent: Uygun vakalarda kasık yoluyla tıkalı damarın açılması
- Bypass cerrahisi: Yaygın tıkanıklıklarda, tıkalı bölgenin etrafından yeni bir kan yolu oluşturulması
- Hibrit yaklaşım: Açık cerrahi ve girişimsel yöntemin birlikte kullanılması
- Yara bakımı ve enfeksiyon kontrolü: Dolaşımın yeniden sağlanmasıyla eş zamanlı yürütülür
- Amputasyon: Dolaşım sağlanamayan veya geri dönüşsüz doku kaybı gelişen durumlarda, mümkün olan en sınırlı düzeyde gündeme gelebilir
Korunma
Sigaranın bırakılması, diyabet, tansiyon ve kolesterolün kontrolü, düzenli ayak bakımı ve erken evrede yürürken ortaya çıkan bacak ağrısı şikayetinin ihmal edilmemesi, bu ileri evreye ulaşmayı önlemede en etkili adımlardır.
