Vücudun dış bölgelerindeki atar damarların daralması ya da tıkanması dolayısıyla kan akışının tıkanması ya da kesilmesi sonucu oluşan durum periferik arter hastalığı olarak tanımlanır. Genellikle bacaklarda, zaman zaman kollarda görülen bir hastalıktır.

Periferik arter hastalığı genellikle ateroskleroz olarak adlandırılan bir hastalıktan kaynaklanır. Arter duvarlarına yağ ve diğer çeşitli maddelerin birikmesi sonucu oluşan ateroskleroz, söz konusu birikintilerin arter duvarlarını kalınlaştırması ya da daraltması ile karakterizedir. Bunun sonucunda kan akışı azalabilir ya da engellenebilir. Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, stres, diyabet, sigara içmek, obezite ve hareketsiz yaşam tarzı alışkanlıkları

Periferik arter hastalığı belirtileri, her hasta özelinde hastalığın ciddiyetine ve kan akışının kesildiği alanın büyüklüğüne bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Periferik arter hastalığının yaygın belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

– Yürüme ya da egzersiz esnasında bacaklarda ağrı ya da kramp hissi oluşması sık karşılaşılan belirtilerden biridir. Dinlenmekle geçen bu ağrı genellikle kalçalardan ayaklara kadar uzanan bir bölgede hissedilir.
– Yürüme ya da egzersiz sırasında bacaklarda yorgunluk ya da güçsüzlük hissedilebilir.
– Bacakların soğuk hissedilmesi ya da cilt renginde değişiklik meydana gelmesi söz konusu olabilir.
– Bacaklarda uyuşma ya da his kaybı yaşanabilir.
– Bacaklarda oluşan yaraların iyileşme süresi uzayabilir.
– Ayak tırnaklarında kalınlaşma ya da şekil değişikliği fark edilebilir.

Periferik Arter Hastalığı Neden Olur?

Periferik arter hastalığı yıllar içinde sigara içmek, kolesterol ve diğer birçok farklı faktöre bağlı olarak damar duvarında ortaya çıkan plakların yarattığı damar sertliği sonucu oluşur. Periferik arter hastalığının önemli özelliklerinden biri sigara içmektir. Sigara içmek, atardamarlarda plak birikimini artırarak damarları daraltır. Bunun sonucunda periferik arter hastalığına neden olabilir.

Diyabet hastalığında kan şekeri seviyesi kontrolsüz olduğundan atardamarlar etkilenerek periferik arter hastalığı ortaya çıkabilir. Yüksek kan basıncı atardamarları zayıflatabildiğinden hipertansiyon da periferik arter hastalığının nedenleri arasında sıralanabilir.

Aynı şekilde yüksek kolesterol seviyeleri, atardamarlarda plak birikimine, buna bağlı olarak periferik arter hastalığına neden olabilir. Fiziksel hareketsizlik atardamarların zayıflamasına ve plak birikimini artırarak periferik arter hastalığına neden olan diğer bir etkendir.

Yaş almayla birlikte atardamarlar sertleşip daralarak periferik arter hastalığının oluşmasına neden olabilir. Tüm bunların yanı sıra ailesinde periferik arter hastalığı öyküsü bulunan kişilerde bu hastalığın gelişmesi riski daha fazladır.

Periferik arter hastalığı genellikle birkaç faktörün bir araya gelmesiyle ortaya çıkar. Erken teşhis ve tedavi, hastalığın ilerlemesini durdurmak ya da yavaşlatmak açısından son derece önemlidir. Sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleri yapmak, düzenli egzersiz ve ilaçlar ile periferik arter hastalığı kontrol altına alınabilir.

Periferik Arter Hastalığı Tanısı Nasıl Konulur?

Periferik arter hastalığının tanısı; hastalığın belirtilerinin değerlendirilmesi, tıbbi öykü, fiziki muayene ve tanı testlerinin kombinasyonu ile konulabilir. Bu kapsamda;

– Doktor periferik arter hastalığı belirtilerini, aile öyküsünü, risk faktörlerini ve hasta özelinde mevcut diğer tıbbi durumları değerlendirir.
– Bacaklarda nabız kontrolü yapmak, arterlerde tıkanıklık ya da daralma belirtilerinin olup olmadığını kontrol etmek için fiziki muayene yapar. Bacaklarda ağrı, yürüme güçlüğü, ayak ülseri ve enfeksiyonlarını inceler.
– Periferik arter hastalığı tanısı koymak için kullanılan non-invaziv diagnostik testler uygular.
– Uygulanabilecek testlerden biri arterlerdeki kan akışını ölçen Doppler ultrasondur. Bacaklardaki arterlerdeki daralma ya da tıkanma belirtilerini gösterir.
– ABI olarak da bilinen Ankle-brachial indeksi, kol ve bacak basınçlarının karşılaştırılmasını sağlar. Bacak arterlerindeki daralma ya da tıkanma belirtilerini gösterdiğinden sıklıkla uygulanır.
– TcPO2 yani transkutanöz oksijen ölçümü, bacaklardaki doku oksijenasyonunu ölçmek amacıyla uygulanır. Arterlerdeki tıkanıklık ya da daralma nedeniyle doku oksijenasyonunun ne kadar azaldığını gösterir.
– Periferik arter hastalığı tanısı koymak için invaziv testlerden de faydalanılabilir. Arterlerdeki daralma ya da tıkanıklıkları göstermek için anjiyografi adı verilen röntgen testinden faydalanılabilir. Anjiyografi, kontrast madde kullanılarak gerçekleştirilir.
– Arteriyografi ise arterlerdeki daralma ya da tıkanıklıkları göstermek için arterlere bir kateter yerleştirilmesi yoluyla uygulanır. Periferik arter hastalığı tanısı koymak için hangi testlerin kullanılacağı, her hasta özelinde mevcut duruma ve hastalığın şiddetine bağlı olarak değişiklik gösterebilir.

Periferik Arter Hastalığında Cerrahi Seçenekler Neler?

Periferik arter hastalığında kullanılabilecek cerrahi seçeneklerin başında endarterektomi gelir. Endarterektomi ile arter duvarındaki plaklar ve kalsiyum birikintileri temizlenebilir. Arterin içerisinde kesi yapılır. Plaklar çıkarıldıktan sonra arterin duvarı onarılır ve kesi kapatılır.

Bypass ameliyatı kapsamında daralmış ya da tıkanmış bir arterin yanından yeni bir damar oluşturma amacıyla kullanılır. İşlem sırasında genellikle bacaktaki, koldaki bir arter ya da yapay bir damar donör olarak kullanılır. Böylece tıkanık bölgeyi atlar ve kanın doğru akması sağlanır.

Anjiyoplasti ve stent ise daralmış arterlerin açışması ve açık tutulması için kullanılır. İşlem sırasında artere kateter yerleştirilir. Baloncuk şişirilerek arter genişletilir. Daha sonra stent yerleştirilerek arterin açık kalması sağlanabilir.

Kan pıhtılarını temizlemek için trombektomi yöntemi kullanılabilir. Artere kateter yerleştirilir ve pıhtıya ulaşmak için ilerletilerek pıhtı çıkarılır. Gerekli durumlarda arterin açık kalması için stent yerleştirilir.