Periferik Arter Hastalığı Nedir?

Vücudun dış bölgelerindeki atardamarların daralması ya da tıkanması nedeniyle kan akışının azalması ya da kesilmesi sonucu gelişen periferik arter hastalığı genellikle bacaklarda görülür. Ancak kollarda görülmesi de mümkündür.

Periferik arter hastalığı genellikle aterosklerozdan kaynaklanır. Ateroskleroz, arter duvarlarına yağ ve diğer maddelerin birikmesine bağlı olarak oluşur. Söz konusu birikintiler arter duvarlarının kalınlaşmasına ya da daralmasına neden olabilir. Bunun sonucunda kan akışı azalabilir ya da engellenebilir. Bu durum pek çok farklı risk faktörüne bağlı olarak gelişebilir. Olası risk faktörleri arasında hipertansiyon, obezite, yüksek kolesterol, diyabet, sigara içmek, stres ve hareketsiz yaşam tarzı alışkanlıkları gibi faktörler sayılabilir.

Periferik Arter Hastalığı Neden Olur?

Sigara içmek ve kolesterol gibi faktörlere bağlı olarak yıllar içinde damar duvarında ortaya çıkan plakların damar sertliğine, damar sertliği de periferik arter hastalığına neden olur. Periferik arter hastalığına neden olan diğer faktörler şu şekilde sıralanabilir:

Sigara içmek, atardamarlarda plak birikimini artırarak damarları daraltır ve periferik arter hastalığına neden olabilir.

Yüksek kan basıncı yani hipertansiyon atardamarları zayıflatarak periferik arter hastalığına yol açabilir.

Fiziksel hareketsizlik atardamarları zayıflatıp plak birikimini artırarak periferik arter hastalığı nedenleri arasında yer alır.

Yaş almaya bağlı olarak sertleşip daralan damarlarda periferik arter hastalığı görülebilir.

Ailede periferik hastalığı olan kişiler, periferik arter hastalığı gelişimine daha yatkındır.

Periferik arter hastalığı genellikle birkaç farklı faktörün bir araya gelmesi sonucu ortaya çıkar. Hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak ya da durdurmak için erken teşhis ve tedavi önemlidir. Sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleri, düzenli egzersiz ve ilaç tedavisi sayesinde periferik arter hastalığının kontrol altına alınması söz konusu olabilir.

Periferik Damar Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Periferik damar hastalığının belirtileri, hastalığın ciddiyetine ve kan akışının kesildiği alanın büyüklüğüne bağlı olarak kişi özelinde değişebilir. Periferik arter hastalığının belirtileri genel olarak şu şekilde sıralanabilir:

Yürürken ya da egzersiz yaparken bacaklarda ağrı ya da kramp hissedilebilir. Genellikle kaçladan ayaklara kadar uzanan bölgede hissedilen ağrı, dinlenmekle geçer.

Yürürken ya da egzersiz yaparken bacaklarda yorgunluk ya da güçsüzlük hissi meydana gelebilir.

Bacaklarda soğukluk hissedilebilir ya da cilt renginde değişiklikler ortaya çıkabilir.

Bacaklarda uyuşma ya da his kaybı görülebilir.

Bacaklarda oluşan yaralar daha uzun sürede iyileşebilir.

Ayak tırnaklarında kalınlaşma ya da şekil değişikliği meydana gelebilir.

Kimler Periferik Arter Hastalığı İçin Risk Grubunda Yer Alır?

Yaşlılık, periferik arter hastalığı için son derece önemli bir risk faktörüdür. İleri yaştaki kişilerde arter duvarlarının sertleşmesi ve daralması olağan bir durumdur.

Periferik arter hastalığı için diğer bir önemli risk faktörü, sigara kullanımıdır. Sigara içmek, arterlerde yağ birikimini hızlandırı ve arterlerde daralmaya neden olur.

Diyabet arter duvarlarına zarar vererek ateroskleroz gelişimini tetikleyebilir.

Hipertansiyon da aynı şekilde arter duvarlarına zarar vererek ateroskleroz gelişiminin hızlanmasına neden olabilir.

Periferik arter hastalığı için diğer bir risk faktörü de yüksek kolesteroldür. Arterlerde yağ birikmesine ve arter duvarlarının daralmasına neden olabilir.

Ailede periferik arter hastalığı olması, PAH gelişmesi riskini artırabilir.

Ayrıca obezite ve sedanter yaşam tarzı da periferik arter hastalığı için risk faktörleri arasında sayılabilir.

Periferik Arter Hastalığı Tanısı Nasıl Konulur?

Periferik arter hastalığı tanısı koymak için hastalığın belirtileri, tıbbi öykü, fiziki muayene ve diagnostik testlerin bir kombininden faydalanılır. PAH tanısı koymak için izlenebilecek adımlar şu şekildedir:

Hastadan PAH belirtileri ve aile öyküsü öğrenilir. Risk faktörleri ve diğer tıbbi durumlar değerlendirilir.

Bacaklardaki nabız kontrolünü, arterlerde daralma ya da tıkanıklık belirtilerini değerlendirmek için fiziki muayene yapılır. Bacaklarda ağrı, yürüme güçlüğü, ayak ülseri ya da enfeksiyonlar değerlendirilir.

PAH tanısı koymak için diagnostik testlerden faydalanılabilir. Bunlardan biri arterlerdeki kan akışını ölçmeyi sağlayan Doppler ultrasondur. Bacaklardaki arterlerin daralması ya da tıkanması belirtileri Doppler ultrason ile tespit edilebilir.

Ankle-brachial indeksi (ABI), kol ve bacak basınçlarının karşılaştırılması yoluyla bacaklardaki arterlerdeki daralma ya da tıkanma belirtilerini gösterir. TcPO2 yani transkutanöz oksijen ölçümü, bacaklardaki doku oksijenasyonunu ölçmek için uygulanır. Arterlerdeki daralma ya da tıkanıklık dolayısıyla doku oksijenasyonunun azaldığını tespit etmeyi sağlar.

PAH tanısı koymak için invaziv testler de uygulanabilir. Arterlerdeki daraltma ya da tıkanıklıkları göstermek için bir röntgen testi olan anjiyografi bunlardan biridir. Anjiyografi yapılırken kontrast madde kullanılır. Arterlerdeki daralma ya da tıkanıklıkları göstermek için arteriyografi olarak adlandırılan bir röntgen testi de kullanılabilir. Test sırasında arterlere bir kateter yerleştirilir.

PAH tanısı koymak için hangi testlerin uygulanacağı, hastanın mevcut durumuna ve hastalığın şiddetine bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Tedavi konulduktan sonra kişi özelinde bir tedavi planlanır.

Periferik Arter Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Periferik arter hastalığı tedavisi, hastalığın semptomlarına ve şiddetine göre değişiklik gösterebilir. Bu kapsamda yaşam tarzı değişiklikleri, ilaç tedavisi ya da cerrahi müdahale gibi farklı yöntemler uygulanabilir.

Sigara içmek, hipertansiyon, obezite, yüksek kolesterol ve diyabet gibi PAH risk faktörlerinin kontrol altına alınması için yaşam tarzı değişiklikleri yapılabilir. Sağlıklı bir beslenme programı uygulamak, düzenli egzersiz yapmak ve sigarayı bırakmak PAH semptomlarını iyileştirmeyi sağlayabilir.

PAH semptomlarını azaltmak ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmak için ilaç tedavisi kullanılabilir. Bu kapsamda; kan damarlarını genişleten ve kan akışını artıran ilaçlar (nitrattan türetilenler, kalsiyum kanal blokerleri), kolesterol düşürücü ilaçlar, kan pıhtılaşmasını önleyen ilaçlar (aspirin, klopidogrel, varfarin) ve ağrıyı hafifleten ilaçlar (asetaminofen) reçete edilebilir.

Daralmış arterlerdeki blokajları temizlemek için angiolasti işlemi kullanılabilir. İşlem kapsamında damara bir katete yerleştirilerek baloncuk şişirilir. Arterin genişlemesinden sonra stent yerleştirilir. Bu sayede arterin açık kalması sağlanır.

Arterlerdeki tıkanıklıkları ya da daralmaları ortadan kaldırmak için cerrahi müdahaleye başvurulabilir. Arterdeki tıkanıklığı çıkarmak ya da bir bypass yolu oluşturmak için farklı işlemler uygulanabilir.

Arter duvarındaki plakları ve kalsiyum birikintilerini temizlemek için endarterektomi yapılabilir. Arterin içinde kesi yapılacak plaklar çıkarılır. Arterin duvarı onarılıp kesi kapatılır. Daralmış ya da tıkanmış bir arterin yanından yeni bir damar oluşturmak için bupass ameliyatı yapılabilir. Genellikle bacak, koldaki bir arter ya da yapay bir damar donör olabilir. Böylece kanın tıkanık bölgeyi atlaması ve doğru akması sağlanır.