Şah Damarı Nerede Bulunur? Şah Damarı Hastalığı Nedir?
Karotis arter olarak da bilinen şah damarı, boyunda iki taraflı yerleşiktir. Şah damarlarının tıkanması nedeniyle karotis arter hastalığı yani şah damarı hastalığı meydana gelir. Şah damarı, beynin ön kısmına oksijenli kan taşıma görevini üstlenen ana damarlar olma özelliğine sahiptir. Beynin ön kısmında düşünme, konuşma, kişilik özellikleri, duyusal ve motor işlevlerin yönetildiği alanlar bulunur.
Boynun her iki tarafında bulunan karotis arterlerin nabzı ise çene çizgisinin hemen altında hissedilir. Karotis arter hastalığı yani şah damarı tıkanıklığı, genellikle plak olarak adlandırılan yağlı maddeler ile kolesterol kalıntılarının damar duvarında birikmesi sonucu meydana gelir. İnme riskinin artmasına ve ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.
Karotis Arter Hastalığı (Şah Damarı Hastalığı) Nedir?
Boynun her iki yanından geçen karotis arterler beyne kan akışını sağlar. Karotis arterlerin hastalanması sonucu beyne olan kan akışı geçici ya da kalıcı olarak kesilebilir. Bunun sonucunda beyinde hasar oluşabilir.
Şah Damarı Hastalığı Neden Olur?
Şah damarı hastalığına ilişkin olarak yaygın görülen risk faktörleri şu şekilde sıralanabilir:
Yaşlanma
Koroner arter hastalığı
Obezite
Sigara tüketimi
Yüksek tansiyon
Kolesterol yüksekliği
Diyabet
Böbrek yetmezliği
Kalbi besleyen koroner arterlerde olduğu gibi karotis arterlerin içinde de damar sertleşmesi (ateroskleroz) yaşanabilir. Normal şartlar altında sağlıklı ve düzgün bir yapıda olmalarına karşın obezite, sigara kullanımı ve yüksek kolesterol seviyesi gibi faktörlere bağlı olarak karotis arterlerin duvarında yağlı madddeler, kireçli artıklar ve kolesterol kalıntıları birikebilir. Bu zararlı maddelerin toplanmasına bağlı olarak damar duvarında aterosklerotik plak adı verilen kalın bir tabaka ortaya çıkar.
Şah damarının esnekliğini kaybetmesi, daralması ya da tıkanması sonucu beyne giden kan miktarı azalır. Kan akışı kritik seviyenin altına düşünce beynin oksijen alması ve beslenmesi süreci olumsuz yönde etkilenir. Şah damarındaki darlığın zamanında ve doğru bir şekilde tedavi edilmemesi hâlinde tam bir tıkanıklık, buna bağlı olarak kalıcı inme ve beyine hasarı yaşanabilir.
Şah Damarı Tıkanıklığı Belirtileri Neler?
Şah damarındaki darlık, belirti vermeden önce belirgin bir seviyeye gelemeyebilir. Darlık kritik noktata gelince aterosklerotik plak bölgesinde ortaya çıkan geçici pıhtılar nedeniyle inmede gözlemlenen bazı belirtiler görülmeye başlayabilir. Geçici pıhtının dağılmasıyla belirtilerin yok olduğu bu durum, geçici iskemik atak olarak adlandırılır. Beyne giden damarda pıhtı oluşumu dolayısıyla kısa süreli bir tıkanıklık ve düşük kan akışının görüldüğü bir geçici felç halidir. Belirtileri inmeye benzer olmasına karşın birkaç dakika ya da saat sürüp daha sonra kaybolur.
Geçici iskemik atak belirtileri şu şekilde sıralanabilir:
Ani görme kaybı, görmede bulanıklaşma ya da her iki gözde görüş zorluğu oluşması
Vücudun bir tarafının, yüzün, bir kol ya da bacağın karıncalanması, hissizleşmesi ya da güçsüzleşmesi
Denge kaybı, yürüme güçlüğü ve koordinasyon eksikliği
Bilinç bulanıklaşması
Ani bir şekilde başlayan baş dönmesi ve baş ağrısı
Afazi
Hafızayla ilgili sorunlar
Disfalji (Yutma güçlüğü)
Geçici iskemik atak son derece önemli bir tıbbi durumdur. Bunun nedeni, büyük ve kalıcı bir inmeye dönüşme riski bulunmasıdır. Ayrıca bu durumu tahmin edebilmek de söz konusu değildir. Bu yüzden yukarıda yer alan semptomlardan herhangi birini yaşayan kişilerin hayati tehlike oluşması riskine karşı acilen yardım alması gerekir.
Şah Damarı Tıkanıklığı Tanısı Nasıl Konulur?
Karotis arter hastalığı genellikle belirti göstermediğinden tanısı çoğu zaman geçici iskemik atak ya da felç sonrası konulur. Bu yüzden mutlaka düzenli doktor kontrolü yapılmalıdır. Fiziki muayene sırasında şah damarı stetoskopla kontrol edilerek karotis arter hastalığı belirlenebilir. Stetoskop yardımıyla boyunu dinlemek ve üfürüm duymak, şah damarı darlığını tespit etmeye yardımcı olabilir.
Üfürüm, aterosklerotik hastalığın buna bağlı olarak inme riskinin bir belirtisi olabilir. Geçici iskemik ataktan kaynaklanabilecek belirtiler yaşandığı durumlarda bu konuda doktoru bilgilendirmek, muayenenin bu yönde yoğunlaştırılmasını sağlayabilir. Şah damarı tıkanıklığı şüphesi olduğunda çeşitli testler ve görüntüleme tekniklerinden faydalanılabilir.
Şah damarının ultrason ve Doppler testleri de bu durumun teşhisi amacıyla kullanılabilir. Ağrısız ve kolay uygulanabilen tarama testinde ise karotid arterlerin görüntülenmesi amacıyla yüksek frekanslı ses dalgaları kullanılır. Aterosklerotik plaklar ve kan pıhtıları tespiti, kan damarlarında darlık ya da tıkanma olup olmadığını kontrol etmeyi sağlar.
MRA yani manyetik rezonans anjiyografi görüntüleme yönteminde, beyin damarları üzerinde detaylı bilgi almak için güçlü bir mıknatıs kullanılır. Elde edilen veriler bilgisayar aracılığıyla yüksek çözünürlüklü resimlere çevrilir. Beyindeki küçük damar tıkanıklıklarının dahi MRA yöntemiyle belirlenmesi genellikle mümkündür.
BTA yani bilgisayarlı tomografi anjiyografi ise karotis arterlerinin yatay kesit görüntülerinin oluşturulması için X ışınlarını ve bilgisayar teknolojilerini kullanan bir yöntemdir. Bu görüntüleme testi ile beyindeki hasar bölgesi ortaya çıkarılabilir. Düşük seviyede radyasyon içeren BTA taraması, şah damarının görüntülenmesi konusunda altın standart olarak kabul edilir.
Karotis arterlerdeki kan akışını gerçek zamanlı olarak izleme imkânı sunan cerrahi işlem sırasında karotis arterlere kontrast boya enjekte edilir. Canlı bir röntgen ekranında tıkanıklıklar ya da darlıklar görüntülenebilir. Kan pıhtılarından kaynaklanabilecek felç riskini azaltmak için pıhtı önleyici ve kan inceltici ilaçlar kullanılabilir. Ayrıca kolesterolün ve kan basıncının düşürülmesi için çeşitli ilaçların reçete edilmesi de söz konusu olabilir.
